Facebook Instagram Linkedin Youtube

Πληροφορίες για την πάθηση

Η Νωτιαία Μυϊκή Ατροφία (Spinal Muscular Atrophy) αποτελεί μία ομάδα νευρομυϊκών διαταραχών που χαρακτηρίζονται από προοδευτική μυϊκή αδυναμία, η οποία προκύπτει από τον εκφυλισμό και την απώλεια των κατώτερων κινητικών νευρώνων στον νωτιαίο μυελό και στους πυρήνες του εγκεφαλικού στελέχους.
Επιδημιολογία

Η επίπτωση της νόσου στην Ελλάδα εκτιμάται σε τουλάχιστον 1:12.000 νεογνά. Ως εκ τούτου, υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο γεννιούνται περίπου 8 νέοι ασθενείς, αριθμός που επηρεάζεται τόσο από το συνολικό πλήθος γεννήσεων στη χώρα όσο και από τους εφαρμοζόμενους προληπτικούς ελέγχους.

 

Πηγή: Kekou K et al. Evaluation of Genotypes and Epidemiology of Spinal Muscular Atrophy in Greece: A Nationwide Study Spanning 24 Years. J Neuromuscul Dis. 2020;7(3):247-256. 

Έχουν οριστεί τέσσερις υποτύποι της πάθησης ανάλογα με την ηλικία έναρξης και τη σοβαρότητα της νόσου:

  • Τύπος 1 (SMA 1) ICD-10: G12.0 , ORPHAcode: 83330: Η πιο σοβαρή μορφή, με έναρξη πριν από την ηλικία των έξι μηνών.
  • Τύπος 2 (SMA 2) ICD-10: G12.1 , ORPHAcode: 83418: Με έναρξη μεταξύ 6 και 18 μηνών.
  • Τύπος 3 (SMA 3) ICD-10: G12.1 , ORPHAcode: 83419: Με έναρξη από την παιδική ηλικία έως την εφηβεία.
  • Τύπος 4 (SMA 4) ICD-10: G12.1 , ORPHAcode: 83420: Η λιγότερο σοβαρή μορφή, με έναρξη στην ενήλικη ζωή.


Όλοι οι τύποι χαρακτηρίζονται από μυϊκή αδυναμία και ατροφία, με ποικίλη σοβαρότητα, επηρεάζοντας κυρίως τα κάτω άκρα και τους αναπνευστικούς μύες. Η αδυναμία είναι σχεδόν πάντα συμμετρική και προοδευτική. Μπορεί να εμφανιστεί σκολίωση, μυϊκές συσπάσεις και συρρίκνωση αρθρώσεων. Συχνά εμφανίζονται δυσκοιλιότητα και γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση.

Περίπου το 95% των περιπτώσεων της SMA προκαλούνται από ομόζυγες ελλείψεις (είτε του εξωνίου 7 είτε των εξωνίων 7 και 8) στο γονίδιο SMN1 (5q12.2-q13.3), το οποίο κωδικοποιεί την πρωτεΐνη SMN (Survival Motor Neuron). 

Σε ένα μικρότερο ποσοστό (~2%) εντοπίζεται επίσης ετερόζυγη έλλειψη (1 αντίγραφο) σε συνδυασμό με σημειακές παθογόνες γονιδιακές παραλλαγές στο άλλο (ομόλογο) γονίδιο.

Ένα δεύτερο γονίδιο, το SMN2 (5q13.2), έχει επίσης εντοπιστεί και συνεισφέρει στην παραγωγή μόνο του 10% της πλήρους πρωτεΐνης SMN. Ωστόσο, η σοβαρότητα της νόσου είναι συνήθως αντιστρόφως ανάλογη με τον αριθμό των αντιγράφων του γονιδίου SMN2, με ασθενείς που έχουν τρία ή τέσσερα αντίγραφα να παρουσιάζουν συχνότερα τις μορφές SMA3/4, και όχι SMA1. Ελλείψεις στο γειτονικό γονίδιο NAIP (5q13.1) έχουν επίσης εντοπιστεί, και μπορεί να επηρεάζουν τη σοβαρότητα της νόσου.

Πηγή: Εργαστήριο Ιατρικής Γενετικής ΕΚΠΑ, Εξειδικευμένο Διαγνωστικό Εργαστήριο Σπάνιων Γενετικών Νοσημάτων, Νοσοκομείο Παίδων “Η Αγία Σοφία”

Η διάγνωση βασίζεται στο ιατρικό  ιστορικό και στην κλινική εξέταση. Η επιβεβαίωση της νόσου γίνεται μόνο γενετικά δηλαδή με την ανίχνευση μοριακής βλάβης στο γονίδιο SMN1.  O νεογνικός έλεγχος για τη νωτιαία μυϊκή ατροφία (SMA) αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο πρώιμης διάγνωσης αυτής της σοβαρής γενετικής νόσου.

Eφαρμοζεται λίγες ημέρες μετά τη γέννηση, επιτρέποντας την έγκαιρη παρέμβαση με νεότερες θεραπείες όπως γονιδιακή θεραπεία ή φαρμακευτικά σκευάσματα που αυξάνουν την παραγωγή της πρωτεΐνης SMN. Η έγκαιρη διάγνωση μέσω του νεογνικού ελέγχου βελτιώνει σημαντικά την πρόγνωση, μειώνοντας τη σοβαρότητα της νόσου και ενισχύοντας την ποιότητα ζωής των παιδιών.

Η νόσος SMA είναι μονογονιδιακό νόσημα και κληρονομείται με αυτοσωμικό υπολειπόμενο τρόπο δηλαδή θα πρέπει και τα δύο γονεϊκά γονίδια ενός ατόμου να φέρουν παθολογική μετάλλαξη στο γονίδιο SMN1. Στο 98% των περιπτώσεων και οι δύο γονείς είναι φορείς της νόσου δηλαδή οι μεταλλάξεις κληρονομούνται από προηγούμενη γενιά. 

Στην Ελλάδα, εκτιμάται ότι 1 στους 40 είναι φορέας της νόσου SMA και πλέον δίνεται η δυνατότητα ελέγχου φορέων σε ελέγχους ρουτίνας ζευγαριών που θέλουν να τεκνοποιήσουν Στην περίπτωση ζεύγους φορέων η πιθανότητα απόκτησης πάσχοντος για SMAπαιδιού είναι 25%

Σήμερα παρέχονται οι εξής αναπαραγωγικές επιλογές: 

1) εφαρμογή προγεννητικού ελέγχου, είτε με λήψη τροφοβλάστης (11η εβδομάδα κύησης) είτε με λήψη αμνιακού υγρού (~17η εβδομάδα) και

 2) προεμφυτευτικός γενετικός έλεγχος κατά τη διαδικασία εξωσωματικής γονιμοποίησης, με επιλογή εμβρύων χωρίς τη νόσο, πριν από την εγκατάσταση της κύησης.

Πηγή: Εργαστήριο Ιατρικής Γενετικής ΕΚΠΑ, Εξειδικευμένο Διαγνωστικό Εργαστήριο Σπάνιων Γενετικών Νοσημάτων,  Νοσοκομείο Παίδων “Η Αγία Σοφία”

Η Νωτιαία Μυϊκή Ατροφία ανήκει στο 5% των Σπανίων Παθήσεων που έχουν διαθέσιμες εγκεκριμένες θεραπείες.

Τα τρία φάρμακα που έχουν εγκριθεί για τη θεραπεία της Νωτιαίας Μυϊκής Ατροφίας στην Ευρώπη και στην Αμερική είναι το Nusinersen (Spinraza), το Onasemnogene abeparvovec (Zolgensma) και το Risdiplam (Evrysdi). Και οι τρεις θεραπείες στοχεύουν στην αύξηση ή αποκατάσταση της παραγωγής της πρωτεΐνης SMN (Survival Motor Neuron), η οποία είναι ζωτικής σημασίας για την επιβίωση των κινητικών νευρώνων.

Παράλληλα με την όποια θεραπευτική αγωγή συστήνεται η συμπτωματική διαχείριση της νόσου, με τη χρήση μιας πολυτομεακής προσέγγισης που στοχεύει στη βελτίωση της ποιότητας ζωής.

Η φυσικοθεραπεία, η λογοθεραπεία, η εργοθεραπεία, η υδροθεραπεία και οι αναπνευστικές θεραπείες είναι  εξαιρετικά σημαντικές ανά περίπτωση ασθενή.

Μη επεμβατικός αερισμός και γαστροστομία μπορεί να χρειαστούν.

Σε περίπτωση πνευμονικής λοίμωξης χρησιμοποιείται αντιβιοτική θεραπεία.

Η σκολίωση και οι εκδηλώσεις στις αρθρώσεις μπορεί να απαιτήσουν χειρουργική διόρθωση.

Οι ασθενείς μπορεί να χρειαστούν αναπηρικό αμαξίδιο, ορθοπεδικούς νάρθηκες και ορθοστάτες.

Τα τελευταία πρότυπα φροντίδας για την πάθηση εκδόθηκαν το 2018. Παρόλο που από τότε μέχρι σήμερα έχουν αλλάξει πολλά στο πεδίο της πάθησης, δεδομένων των νέων θεραπειών που υπάρχουν, εξακολουθούν να είναι εξαιρετικά χρήσιμα όσον αφορά τη διαχείριση της νόσου. Μπορείτε να βρείτε τα επίσημα πρότυπα φροντίδας εδώ και εδώ.

  • Μηχανισμός δράσης: Το Spinraza είναι ένα αντισυμμετρικό ολιγονουκλεοτίδιο που τροποποιεί τη συρραφή του γονιδίου SMN2, το οποίο αποτελεί εφεδρικό γονίδιο για το μεταλλαγμένο γονίδιο SMN1. Βοηθά το σώμα να παράγει περισσότερη πλήρους μήκους πρωτεΐνη SMN.
  • Χορήγηση: Χορηγείται μέσω ενδοραχιαίας ένεσης (ένεση στον νωτιαίο μυελό) κάθε τέσσερις μήνες.
  • Έγκριση: Το Spinraza ήταν η πρώτη εγκεκριμένη θεραπεία για την SMA στην Ευρώπη και χρησιμοποιείται σε όλους τους τύπους SMA.

    Πηγή: https://www.sma-europe.eu/sma-medicines-landscape

● Μηχανισμός δράσης: Το Zolgensma είναι μια γονιδιακή θεραπεία που παρέχει ένα λειτουργικό αντίγραφο του γονιδίου SMN1 μέσω ενός ιικού φορέα (AAV9), επιτρέποντας στο σώμα να παράγει φυσιολογικά επίπεδα πρωτεΐνης SMN.
● Χορήγηση: Πρόκειται για μία εφάπαξ ενδοφλέβια έγχυση, καθιστώντας το μια πολυπόθητη θεραπεία λόγω των μακροχρόνιων ωφελειών της από μία δόση.
● Έγκριση: Έχει εγκριθεί για βρέφη και μικρά παιδιά, συνήθως κάτω των δύο ετών, που πάσχουν από SMA.

Πηγή: https://www.sma-europe.eu/sma-medicines-landscape

● Μηχανισμός δράσης: Το Risdiplam είναι ένα από του στόματος φάρμακο που επίσης λειτουργεί τροποποιώντας τη συρραφή του γονιδίου SMN2, παρόμοια με το Spinraza, επιτρέποντας την παραγωγή περισσότερης λειτουργικής πρωτεΐνης SMN.
● Χορήγηση: Λαμβάνεται από το στόμα σε καθημερινή βάση.
● Έγκριση: Εγκεκριμένο για παιδιά και ενήλικες με SMA ηλικίας 2 μηνών και άνω.

Πηγή: https://www.sma-europe.eu/sma-medicines-landscape

Παράλληλα με την όποια θεραπευτική αγωγή συστήνεται η συμπτωματική διαχείριση της νόσου, με τη χρήση μιας πολυτομεακής προσέγγισης που στοχεύει στη βελτίωση της ποιότητας ζωής. Η φυσικοθεραπεία, η εργοθεραπεία, η υδροθεραπεία και οι αναπνευστικές θεραπείες είναι απαραίτητες. Μη επεμβατικός αερισμός και γαστροστομία μπορεί να χρειαστούν. Σε περίπτωση πνευμονικής λοίμωξης χρησιμοποιείται αντιβιοτική θεραπεία. Η σκολίωση και οι εκδηλώσεις στις αρθρώσεις μπορεί να απαιτήσουν χειρουργική διόρθωση. Οι ασθενείς μπορεί να χρειαστούν αναπηρικό αμαξίδιο, ορθοπεδικούς νάρθηκες και ορθοστάτες.

Τα τελευταία πρότυπα φροντίδας για την πάθηση εκδόθηκαν το 2018. Παρόλο που από τότε μέχρι σήμερα έχουν αλλάξει πολλά στο πεδίο της πάθησης, δεδομένων των νέων θεραπειών που υπάρχουν, εξακολουθούν να είναι εξαιρετικά χρήσιμα όσον αφορά τη διαχείριση της νόσου. Μπορείτε να βρείτε τα επίσημα πρότυπα φροντίδας εδώ και εδώ ενώ είναι διαθέσιμα και στα Ελληνικά από το Σωματείο MDA Ελλάς εδώ και εδώ.